Kijk uit voor de teek!

 

Hoewel ik er zelf gelukkig nog geen enkele ervaring mee heb, heb ik begrepen dat een teek de ziekte van Lyme op een mens kan overdragen. En omdat wij vissers veel door struikgewas ed lopen en dus makkelijk met een teek in aanraking kunnen komen, leek het me een goed idee om hier een stukje over de teek te plaatsen.

 

Bron:

http://www.lymenet.nl/info/teek-ixodes-ricinus.htm

http://www.vooroma.nl/lijfenleden/teekverwijderen.htm

 

Hoe herken je een teek?

Op het eerste gezicht ziet een teek eruit als een insect, maar teken zijn geen insecten. Er zijn een aantal kenmerkende verschillen. Een teek kan je herkennen aan het aantal poten (let wel: volwassen teken hebben er acht, echter een tekenlarve heeft er nog slechts zes), het aantal lichaamssegmenten (delen) en het steekorgaan op de kop van de teek. De drie belangrijkste verschillen tussen insecten en teken zijn:

 

Ľ Insecten hebben drie lichaamssegmenten, maar teken hebben er twee.
Ľ Volwassen insecten hebben zes poten, maar volwassen teken hebben er acht.
Ľ Insecten hebben vleugels en antennes, maar teken hebben die niet.

 

 

Hoeveel soorten teken zijn er?

Ongeveer 820 soorten teken zijn er wereldwijd ge´dentificeerd. Hiervan zijn er 100 in staat om pathogenen zoals bacteriŰn, virussen en protozoa, en sommige ook giffen, over te brengen op mensen. In Nederland gaat het vrijwel altijd om de soort Ixodes ricinus.

Teken worden onderverdeeld in twee categorieŰn: harde teken, welke een geheel of gedeeltelijk schild over hun rug hebben; en zachte teken, welke geen schild hebben. Tussen de verschillende soorten zitten verschillen wat betreft levensduur, levensomgeving, en vermogen om pathogenen (ziekteverwekkers) over te dragen op dieren. Er zijn ongeveer 650 verschillende harde teken, en 170 verschillende zachte teken.

 

Levenscyclus van de teek.

Teken hebben vier levensstadia: ei, larve, nimf, en adult. De larve, nimf, en adult (mannetje en vrouwtje) zijn de actieve stadia waarbij een teek in staat kan zijn om infecties te verspreiden.

 


Teek Ixodes ricinus: larve ľ nimf ľ mannetje ľ vrouwtje (foto: Fedor Gassner)

 

Op bovenstaande foto is te zien hoe klein teken in de larve en de nimf stadia zijn! Zelfs in het volwassen stadium zijn teken slechts enkele millimeters groot. Verder is te zien dat de teek in larve stadium 6 poten heeft, terwijl de teek in nimf- en adultstadium 8 poten heeft.

 

Een teek verandert van het ene actieve stadium naar het andere actieve stadium door vervelling, wat inhoud dat de teek het oude skelet afwerpt en een nieuwe ontwikkelt die past bij de nieuwe lichaamsstructuur van de teek. Het vervellen vind plaats direct nadat de teek zich heeft gevoed en duurt meestal een paar dagen. De gehele levenscyclus van een teek duurt gemiddeld 2 jaar, maar kan ook slechts 1 jaar tot wel 3 jaar duren, afhankelijk van de beschikbaarheid van voedsel.

 

- Ei: De levenscyclus van de teek begint met een eitjes leggende vrouwtjesteek, die ze op ÚÚn hoop of in verschillende groepjes legt.

 

- Larve: De larve die uit het ei komt, heeft zes poten en nog geen geslachtskenmerken; toekomstige mannetjes kunnen niet

             onderscheiden worden van toekomstige vrouwtjes. Een tekenlarve is kleiner dan een millimeter, maar wordt driemaal zo groot

             wanneer hij zich voedt. Na een bloedmaaltijd vervelt de tekenlarve tot een tekennimf.

 

- Nimf: De nimf heeft acht poten en nog steeds geen geslachtskenmerken. Een nimf is ongeveer 1 ß 1,5 millimeter in afmeting. Na een

           bloedmaaltijd vervelt de nimf tot een adult.

 

- Adult: Adult is het volwassen stadium. Volwassen mannetjes en vrouwtjes teken hebben acht poten en zijn van elkaar te

            onderscheiden. Ze zijn ongeveer 3 tot 5 millimeter in afmeting. Alleen het vrouwtje is wel een 1 cm groot nadat ze zich heeft

            gevoed. De teek voedt voor zoĺn 7 dagen, en paart daarna. Het vrouwtje legt daarna eitjes en gaat kort daarna dood.

 


Teek Ixodes ricinus: larve - volgezogen vrouwtjes teek (Foto: scarabaeus)

 

Op bovenstaande foto is links een teek in larve stadium en rechts een volgezogen vrouwtjes teek te zien. Een enorm verschil in grootte! Alleen vrouwtjesteken nemen bij hun laatste bloedmaaltijd zo enorm in volume toe. Hierna leggen ze duizenden eitjes.

 

Hoe de teken zich voeden.

Als parasieten zijn teken voor hun voeding volledig afhankelijk van de bloed- en weefsel vloeistof van een gastheer, wat een mens, een huisdier, of een wild dier kan zijn, waaronder zoogdieren, vogels en reptielen. Teken bevinden zich in bossen, duinen maar ook vaak in tuinen. Teken gedijen in een vochtige omgeving en leven gewoonlijk in de nabijheid van potentiŰle gastheren.

 

Teken klimmen in grassen, struiken en kreupelhout en wachten tot een gastheer vlak langs komt en grijpen zich daaraan vast. Ze detecteren hun potentiŰle gastheer door de uitgestraalde lichaamswarmte, uitstoot van kooldioxide en wellicht ook door geuren. Een teek blijft gewoonlijk lager dan een meter boven de grond en kan niet springen of vliegen. Dat een teek zich uit een boom laat vallen als een gastheer langskomt, is waarschijnlijk een misvatting.

 

De meeste teken voeden zich bij voorkeur niet op mensen, maar op herten, muizen, eekhoorns, en vogels. De larven en nimfen vaak op kleine zoogdieren, en de volwassen teken vaak op grotere zoogdieren. Maar als een mens toevallig op het juiste moment langskomt, kan deze ook worden gezien als een geschikte gastheer. De teek kan via de benen van een persoon omhoog klimmen en nestelt zich bij voorkeur in huidplooien, maar ook wel gewoon op een been of arm. Naast in het wild voorkomende zoogdieren, worden vooral honden, katten en mensen gebeten.

 

De beet van een teek.

De teek zuigt bloed met een speciale steeksnuit (hypostoom). Dit is een van weerhaken voorzien steekapparaat, dat de teek in de huid brengt en waarmee hij zich verankert. Aan weerzijden van de steeksnuit bevinden zich de palpen die de steeksnuit beschermen wanneer deze niet wordt gebruikt.

 


Steeksnuit van de teek

 

In het speeksel van de teek zit zowel een verdovende stof als een stof die de bloedstolling tegengaat. Hierdoor wordt de tekenbeet niet gevoeld, en kan de teek zich onmerkbaar ergens neerzetten. Een teek kan enige dagen tot wel een week lang op dezelfde gastheer blijven zitten. Uit het laatste onderzoek naar teken in Nederland bleek van de onderzochte teken gemiddeld 23,6% ge´nfecteerd te zijn met Borrelia burgdorferi. Een volwassen vrouwtjes teek die ziekteverwekkers bij zich draagt kan deze aan een deel van de eitjes doorgeven. De eitjes en de larven kunnen dus al ge´nfecteerd zijn.

 

Maar de meeste teken raken ge´nfecteerd door zich te voeden met ge´nfecteerd bloed van een gastheer. Vooral de nimfen, die al een keer bloed hebben gezogen en dus een grotere kans hebben ge´nfecteerd te zijn, vormen een groot risico voor mensen. Daar ze kleiner zijn dan de volwassen teken, worden ze makkelijker over het hoofd gezien. Vaak ontstaat op de plek van de beet een rood plekje. Wanneer dit niet groter wordt dan een kwartje, en na 1 tot 2 weken weer verdwijnt, is de kans klein dat dit is veroorzaakt door een infectie.

 

Wanneer de rode plek steeds groter wordt, en in het midden verbleekt, is er vrijwel zeker sprake van een infectie door het Lyme-bacterie. Deze huidverschijnselen ontstaan bijna altijd binnen drie maanden, en meestal zelfs al binnen drie weken na de beet. De verschijnselen kunt u ook krijgen op plekken waar u geen teek hebt verwijderd: zoals gezegd, de meeste tekenbijten merkt u niet op, en het kan zijn dat het beestje u inmiddels heeft verlaten. Ontdekt u deze huidverschijnselen, raadpleeg dan onmiddellijk uw huisarts. U krijgt dan hoogstwaarschijnlijk een antibioticumkuur ter genezing en voorkoming van erger.

 

Teken verwijderen.

Hoe langer een ge´nfecteerde teek vastzit, hoe groter de kans op een infectie. Een teek moet daarom snel, maar wel secuur, worden verwijderd. De reden hiervoor is met name dat teken ziekteverwekkers bij zich kunnen dragen, waaronder de Borrelia-bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt. Er zijn echter veel misverstanden over de manier van verwijderen.

 

Misverstanden over het verwijderen van een teek.

Er is veel onduidelijkheid en tegenstrijdigheid over het verwijderen van teken. Volgens sommige bronnen moet een teek absoluut niet worden gedraaid, terwijl andere bronnen juist melden dat de teek alleen moet worden gedraaid, en er niet aan moet worden getrokken.

 

Een misverstand is dat teken zich in de huid zouden schroeven, en in de tegenovergestelde richting kunnen worden uitgeschroefd. Teken schroeven zich niet in de huid, en kunnen dan ook niet worden uitgeschroefd. Echter, aangezien de hypostoom (steeksnuit) een soort weerhaakjes heeft, zou een licht draaiende beweging verwijdering mogelijk makkelijker kunnen maken. Draaien verhoogt waarschijnlijk wel de kans dat de hypostoom afbreekt. Over het wel of niet draaien van de teek, en met of zonder daarbij te trekken, bestaat onduidelijkheid.

 

Een ander misverstand is dat teken zouden loslaten als ze worden ge´rriteerd met vuur, of door er in te prikken of te knijpen. Teken proberen te stikken door er iets overheen te smeren werkt ook niet. Alle methoden waarbij de teek wordt ge´rriteerd, geven de kans dat de teek juist extra speeksel produceert of de maaginhoud opbraakt, waarin zich ziekteverwekkers zouden kunnen bevinden. Met de vingers een teek weghalen of met een gewone brede pincet geeft ook een kans dat er in de teek wordt geknepen, en wordt dan ook afgeraden.

 

Aanbevolen methode om teken te verwijderen.

Een teek kan waarschijnlijk het beste worden verwijderd met een pincet met dunne uiteinden, of met een speciale tekenverwijderaar (bijv. tekentang/tekenpincet) van goede kwaliteit. Niet elke tekenverwijderaar werkt even goed, vooral kleine teken en volgezogen teken zijn vaak lastig te verwijderen. In alle gevallen moet de teek zo dicht mogelijk op de huid worden vastgepakt bij de kop van de teek, waarbij er niet in het achterlichaam van de teek mag worden geknepen. Er mag ook niet aan het achterlichaam worden getrokken, want dan kan de teek in tweeŰn scheuren.

 

Stap 1: teek beetpakken

Stap 2: teek uit de huid trekken

 

Met een pincet met dunne uiteinden pak je de teek vanaf de zijkant beet, zoals op de afbeeldingen is te zien. Trek de teek voorzichtig recht uit de huid, in de lengterichting van de hypostoom, met langzaam toenemende kracht. Teken steken vaak een beetje scheef in de huid, dus niet loodrecht op de huid. Desinfecteer het bijtwondje na verwijdering van de teek met alcohol 70% of met jodium, en was de handen goed, liefst met desinfecterende zeep. De pincet kan na gebruik in kokend water worden gedesinfecteerd of een tekenverwijderaar op een door de fabrikant aangegeven manier.

 

Hoe sneller verwijderd, hoe kleiner de kans op besmetting. In de eerste 24 uur is de kans op overdracht van ziekteverwekkers nog relatief klein, maar daarna neemt de kans snel toe. Niet alle teken zijn ge´nfecteerd. In Nederland kwam uit het laatste tekenonderzoek dat gemiddeld 23,6% van de teken ge´nfecteerd zijn met Borreliae, en teken kunnen ook drager zijn van andere ziekteverwekkers.

 

Als de teek niet goed verwijderd is.

Als de teek niet goed verwijderd is, zodanig dat de teek gedeeltelijk verwijderd is, dan ligt het eraan hoe groot het deel is dat is blijven zitten. Als alleen de hypostoom (steeksnuit) of delen ervan achter blijft, dan zorgt dat waarschijnlijk niet of nauwelijks meer voor risico's op een infectie; wel kan het de huid irriteren. Verwijder dit zoals je een splinter zou verwijderen, bijv. met een gesteriliseerde pincet of naald. Door de beetplek nat te maken, kunnen de monddelen ook uit de huid komen.

 

Maar als de kop van de teek blijft zitten, dan kunnen zich daarin nog de speekselklieren bevinden, met mogelijk ziekteverwekkers. Er is dan dus nog steeds een potentieel risico op besmetting! Probeer het kopstuk daarom alsnog te verwijderen en als het niet lukt, raadpleeg dan een arts.

 

Wat te doen met verwijderde teken?

 Ga de teek niet pletten, dit geeft het risico dat ziekteverwekkers uit de teek vrij komen. Spoel teken ook niet door de wc. Als je de teek wilt testen op de aanwezigheid van Borrelia of andere mogelijke ziekteverwekkers, bewaar de teek dan in een afsluitend doosje/kokertje o.i.d. Als je een teek weg wil gooien, gooi dan het (met plakband goed afgesloten) doosje/kokertje buitenshuis bij het vuilnis. Je kan de teek ook tussen dubbelgevouwen plakband doen en dit weggooien. Met plakband kan je ook teken verwijderen die op de huid of op kleding lopen, en het niet goed lukt om de teek met een vinger of een klein voorwerp weg te tikken.

 

Documenteer de tekenbeet.

Noteer de datum van verwijderen, de plaats op het lichaam, geschatte duur dat de teek in de huid zat, en hoe de teek was verwijderd. Houd de huid op de plaats van de tekenbeet in de gaten voor het verschijnen van een erythema migrans of andere huiduitslagen.

Het is niet gebruikelijk om preventief antibiotica te geven, maar er zijn wel artsen die dat doen. Het hangt ook af van factoren als de duur dat de teek vastzat, of deze goed verwijderd is, of er meerdere tekenbeten waren, en of de teek getest is en is aangetoond dat de teek ge´nfecteerd is met Borrelia of andere ziekteverwekkers.

 

 

_________________________________________________________________________________________________

Reageren op dit artikel? mail naar kca@live.nl